Zgnilizna twardzikowa w warzywach
Zgnilizna twardzikowa, wywoływana przez grzyba Sclerotinia sclerotiorum, należy do najgroźniejszych chorób występujących w uprawie warzyw. Patogen poraża ponad 400 gatunków roślin, dlatego może stanowić problem zarówno w uprawach polowych, jak i pod osłonami. Szczególnie duże straty notuje się w sałacie, fasoli, marchwi, pietruszce, selerze, kapuście, kalafiorze, brokule, ogórku, pomidorze i papryce.
Pierwsze objawy choroby mają postać wodnistych, mięknących plam na łodygach, szyjce korzeniowej, liściach lub owocach – w zależności od gatunku rośliny. Porażone tkanki szybko brunatnieją i gniją. W warunkach wysokiej wilgotności pojawia się charakterystyczna, biała, puszysta grzybnia przypominająca watę. Z czasem tworzą się czarne, nieregularne przetrwalniki – sklerocja, które są najważniejszym źródłem infekcji. Mogą one przetrwać w glebie nawet 8–10 lat, zachowując zdolność do zakażania kolejnych upraw.
Rozwojowi choroby sprzyjają długotrwale utrzymująca się wysoka wilgotność gleby i powietrza, częste opady, intensywne rosy oraz temperatury wynoszące 15–25°C. Ryzyko wystąpienia zgnilizny twardzikowej wzrasta na plantacjach o nadmiernym zagęszczeniu roślin, przy ograniczonym przewiewie oraz podczas długotrwałego zwilżenia tkanek.
Podstawą ochrony jest profilaktyka. Bardzo ważne znaczenie ma odpowiedni płodozmian oraz unikanie zbyt częstego uprawiania gatunków podatnych na Sclerotinia na tym samym stanowisku. Warto również ograniczać nadmierne zagęszczenie roślin, zapewnić dobrą cyrkulację powietrza oraz unikać nadmiernego uwilgotnienia gleby. Po zakończeniu uprawy należy dokładnie usuwać i niszczyć porażone resztki roślinne, które mogą stanowić źródło kolejnych infekcji.
Na plantacjach oraz w uprawach pod osłonami konieczna jest regularna lustracja. Pojedyncze porażone rośliny warto usuwać jak najwcześniej, ograniczając rozprzestrzenianie się patogenu.
Ochronę chemiczną należy prowadzić zgodnie z aktualnym Programem Ochrony Warzyw, wykorzystując fungicydy zarejestrowane dla danego gatunku i rotując substancje czynne należące do różnych grup FRAC. Pozwala to nie tylko skuteczniej ograniczyć rozwój choroby, ale również zmniejsza ryzyko powstawania odporności patogenu.
Regularny monitoring plantacji, właściwy płodozmian oraz szybka reakcja na pierwsze objawy to najskuteczniejsze elementy strategii ograniczania zgnilizny twardzikowej. W przypadku tego patogenu działania zapobiegawcze są zdecydowanie bardziej efektywne niż walka z rozwiniętą infekcją.
